مقاله اقتصاد: بررسی اثر سیاست های پولی و مالی و نرخ های مؤثر مالیاتی بر ظرفیت مالیاتی ایران

عنوان مقاله به فارسی	بررسی اثر سیاست های پولی و مالی و نرخ های مؤثر مالیاتی بر ظرفیت مالیاتی ایران
عنوان مقاله به انگلیسی	Investigating the effect of monetary and fiscal policies and effective tax rates on Iran’s tax capacity
رشته	اقتصاد – مدیریت
سال نشر	2025-1404
فرمت مقاله	تایپ شده در Word

عنوان مقاله : بررسی اثر سیاست های پولی و مالی و نرخ های مؤثر مالیاتی بر ظرفیت مالیاتی ایران

 فهرست مقاله:

• چکیده
• مقدمه
• ادبیات و پیشینه تحقیق
• ضرورت و اهمیت موضوع
• بررسی ارتباط متغیرهای مورد مطالعه
• کسری بودجه و تأثیرات مثبت و منفی آن بر ظرفیت مالیاتی
• سیاست پولی (شاخص نقدینگی) و ظرفیت‌های مالیاتی
• درآمدهای نفتی و تأثیر آن بر ظرفیت مالیاتی
• تحلیل ارتباط مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی و ظرفیت مالیاتی
• تحلیل ارتباط مالیات بر درآمد مشاغل و ظرفیت مالیاتی
• رابطه نرخ مؤثر مالیات و اقتصاد زیرزمینی
• اهداف تحقیق
• فرضیه های پژوهش
• روش تحقیق
• نمونه آماری، دوره مورد مطالعه و منابع جمع‌آوری داده‌ها
• روش برآورد ظرفیت مالیاتی
• روش تخمین نرخ مؤثر مالیاتی پایه اشخاص حقوقی
• روش تخمین نرخ مؤثر مالیاتی پایه مشاغل
• یافته‌های پژوهش
• نتیجه گیری
• پیشنهادات
• منابع و ماخذ

چکیده مقاله:

در این مطالعه، با هدف بررسی ظرفیت‌های مالیاتی کشور، اثرات سیاست‌های پولی و مالی و همچنین نرخ‌های مؤثر مالیاتی در پایه‌های مشاغل و اشخاص حقوقی مورد تحلیل قرار گرفته است. به‌منظور انجام این تحلیل، از مدل خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی(ARDL)  برای دوره زمانی ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۲ استفاده شده است. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده نرخ مؤثر مالیاتی در پایه مشاغل تأثیر منفی بر ظرفیت مالیاتی کشور داشته است. نرخ مؤثر مالیاتی شرکت‌ها، با وجود آنکه بیشترین بار مالیاتی را متحمل می‌شوند، تأثیر مثبتی بر ظرفیت مالیاتی کشور دارد. کسری بودجه که به عنوان شاخص سیاست مالی مورد استفاده قرار گرفته است، در صورتی که سیاست مالی انبساطی اعمال شود و کسری افزایش یابد، در بلندمدت تأثیر مثبتی بر ظرفیت مالیاتی خواهد داشت. اما نقدینگی، به دلیل آثار تورمی و وقوع مالیات‌های تورمی، تأثیر منفی بر ظرفیت‌های مالیاتی کشور دارد.

واژگان کلیدی: ظرفیت مالیاتی، نرخ مؤثر مالیاتی، نقدینگی، کسری بودجه، ARDL

بخشی از مقدمه:

دستیابی به یک منبع درآمدی پایدار و باثبات همواره از دغدغه‌های اصلی دولت‌ها برای تأمین مخارج عمومی بوده است. در این میان، مالیات به عنوان مهم‌ترین منبع درآمدی، نقشی ویژه در تأمین مالی ایفا می‌کند. شاید به نظر برسد که در کشورهای دارای منابع طبیعی فراوان مانند نفت و گاز، از جمله ایران، اهمیت مالیات در تأمین درآمد دولت‌ها کمتر باشد؛ اما نباید فراموش کرد که این منابع تجدیدناپذیر و رو به پایان هستند. علاوه بر این، نوسانات شدید قیمت این منابع درآمدی در دهه‌های گذشته، همواره برای دولت‌ها مشکل‌ساز بوده است. بنابراین، بی‌ثباتی درآمدهای نفتی سبب شده است که تمامی دولت‌ها، حتی دولت‌های صاحب منابع طبیعی، به نقش حیاتی مالیات در بودجه خود اذعان داشته باشند. همچنین، مالیات‌ها علاوه بر نقش منبع درآمدی، ابزار مهمی برای به‌کارگیری سیاست‌های مالی نیز محسوب می‌شوند. از آنجا که مالیات‌ها تخصیص منابع را تحت تأثیر قرار می‌دهند، آثار قابل توجهی بر متغیرهای واقعی اقتصادی خواهند داشت.

آمار ظرفیت‌های مالیاتی کشور و مقایسه آن با میزان مالیات وصولی نشان می‌دهد که با وجود منابع و پایه‌های مالیاتی بالقوه، نسبت درآمدهای مالیاتی به تولید ناخالص داخلی (که بر اساس آمار بانک مرکزی، در دوره مورد مطالعه حدود ۶ درصد بوده و از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی نظام مالیاتی به شمار می‌رود)، در مقایسه با سایر کشورها از شرایط مطلوبی برخوردار نیست و شکاف قابل توجهی بین درآمدهای مالیاتی بالقوه و بالفعل وجود دارد. از طرفی، یک نظام مالیاتی زمانی کارا توصیف می‌شود که جامعه به حد ظرفیت مالیاتی خود رسیده باشد. ظرفیت مالیاتی، در واقع حجم مالیاتی است که جامعه توان پرداخت آن را دارد. این توان، از یک سو متکی بر درآمدها، مصارف و سرمایه‌گذاری‌هاست و از سوی دیگر بر اهداف بلندمدت و برنامه‌ریزی‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت تکیه دارد (پژویان و درویشی، ۱۳۸۹). دولت برای اینکه بتواند شکاف مالیاتی را کاهش دهد و میزان مالیات‌های وصولی را متناسب با ظرفیت مالیاتی افزایش دهد، باید به دلایل وقوع این شکاف تمرکز کند.

 

برخی از منابع :

Coccia, S., & Russo, A. (2025). Inflation, inequality and financial vulnerability: Monetary vs. fiscal policy in the face of an energy shock. Energy Economics, 143, 108222

Wu, J. C., & Xie, Y. (2025). Unconventional monetary and fiscal policy. Review of Economic Dynamics, 56, 101259

Bianchi, F., Melosi, L., & Rogantini-Picco, A. (2025). Monetary/fiscal policy mix and inflation dynamics. Research Handbook on Inflation, 125-139

Kronick, J., & Petersen, L. (2025). Is monetary and fiscal policy conflict that dire?. Journal of Economic Dynamics and Control, 172, 104982

Gnan, E., & Holzmann, R. (2025). The Neutral Rate (s) of Interest: Linchpin Between Monetary and Fiscal Policies. OeNB Occasional Paper, (13)

Dinh, L. Q., Oanh, T. T. K., & Ha, N. T. H. (2025). Financial stability and sustainable development: perspectives from fiscal and monetary policy. International Journal of Finance & Economics, 30(2), 1724-1741