بررسی تأثیر به‌کارگیری فناوری BIM  بر عملکرد مدیریت ایمنی در پروژه‌های ساختمانی

فهرست مطالب
بیان مساله اساسی تحقیق
اهمیت و ضروروت تحقیق
مرور ادبیات و سوابق مربوطه
نوآوری تحقیق
اهداف مشخص تحقیق
سؤالات تحقیق
فرضیه ‏های تحقیق
تعريف واژه ‏ها و اصطلاحات فني و تخصصی
روش شناسی تحقیق
شرح کامل روش (میدانی، کتابخانه‏ای) و ابزار
جامعه آماری، روش نمونه‏ گیری و حجم نمونه
روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ‏ها
مراجع

اهمیت و ضرورت انجام تحقیق

ایمنی در صنعت ساخت‌وساز به‌عنوان یکی از ارکان اساسی مدیریت پروژه، نقش مهمی در حفاظت از نیروی انسانی، کاهش خسارات اقتصادی و ارتقای عملکرد سازمان‌های فعال در این صنعت ایفا می‌کند. با افزایش پیچیدگی پروژه‌های ساختمانی و تنوع فعالیت‌های اجرایی، دستیابی به محیط‌های کاری ایمن و حرکت به‌سوی کاهش حوادث ناشی از کار، به یکی از اولویت‌های اصلی مدیریت ساخت‌وساز تبدیل شده است. اهمیت این موضوع تنها به حفاظت از جان و سلامت کارکنان محدود نمی‌شود، بلکه پیامدهای مالی، حقوقی و سازمانی حوادث نیز ضرورت توجه جدی به مدیریت ایمنی را افزایش می‌دهد .  وقوع حوادثی نظیر فروریختن داربست‌ها و سایر سازه‌های موقت، که می‌توانند به مرگ‌ومیر و آسیب‌دیدگی کارکنان منجر شوند، نشان می‌دهد که کارگاه‌های ساختمانی همچنان از محیط‌های کاری پرخطر محسوب می‌شوند (Salzano و همکاران، 2024).

ابعاد این مسئله در آمارهای ارائه‌شده از سوی نهادهای مرتبط با ایمنی و سلامت شغلی نیز قابل مشاهده است. سازمان بین‌المللی کار (ILO) گزارش می‌دهد که حوادث شغلی سالانه منجر به بیش از ۲.۷۸ میلیون مرگ می‌شود. تقریباً از هر شش حادثه منجر به مرگ، یک مورد در بخش ساخت و ساز رخ می‌دهد. این حوادث نه تنها پیامدهای شدیدی برای سلامتی دارند، بلکه منجر به خسارات مالی قابل توجهی نیز می‌شوند (Giri وهمکاران، 2025).   آماری که بر ضرورت توسعه اقدامات مؤثر برای پیشگیری از حوادث تأکید دارد.  افزون بر این، خطرات ناشی از کار با ماشین‌آلات سنگین، فعالیت در ارتفاع، جابه‌جایی مصالح و هم‌زمانی عملیات اجرایی، مدیریت ایمنی را به فرایندی پیچیده و نیازمند پایش مستمر تبدیل می‌کنند (Sousa و همکاران، 2014).  بنابراین، ارتقای عملکرد مدیریت ایمنی در پروژه‌های ساختمانی از منظر انسانی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

روش‌های سنتی مدیریت ایمنی که غالباً بر مستندسازی دستی، بازرسی‌های دوره‌ای، ثبت جداگانه اطلاعات و اقدامات واکنشی متکی هستند، ممکن است در شناسایی به‌موقع خطرات، انتقال مؤثر اطلاعات و هماهنگی اقدامات پیشگیرانه با محدودیت‌هایی مواجه شوند(Salzano و همکارران، 2024). در چنین شرایطی، وجود دستورالعمل‌های ایمنی مناسب به‌تنهایی تضمین‌کننده اجرای مؤثر آن‌ها نیست؛ زیرا عملکرد مدیریت ایمنی به کیفیت اطلاعات، سرعت دسترسی به سوابق، هماهنگی میان عوامل اجرایی و امکان پیگیری مستمر اقدامات اصلاحی وابسته است. ازاین‌رو، استفاده از راهکارهایی که بتوانند فرایندهای مدیریت ایمنی را یکپارچه‌تر، نظام‌مندتر و قابل‌پیگیری‌تر سازند، ضرورتی اساسی برای ارتقای مدیریت پروژه‌های ساختمانی محسوب می‌شود.

در این میان، فناوری مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (BIM)  ظرفیت قابل‌توجهی برای بهبود فرایندهای مدیریت ایمنی فراهم می‌کند. این فناوری با ایجاد محیطی دیجیتال برای مدیریت و تبادل اطلاعات پروژه، امکان پیوند دادن اطلاعات مربوط به طراحی، توالی فعالیت‌های اجرایی، ویژگی‌های مصالح و شرایط محیطی را با الزامات شناسایی و کنترل خطرات فراهم می‌سازد (Cascone، 2023).  به‌کارگیری BIM در مدیریت ایمنی می‌تواند شناسایی خطرات را از مراحل اولیه طراحی آغاز کند و با بررسی شرایط اجرایی، ارزیابی ریسک و برنامه‌ریزی اقدامات کنترلی، زمینه اتخاذ تصمیم‌های پیشگیرانه را فراهم آورد (Salzano و همکارران، 2024). همچنین، استفاده از مدل‌های اطلاعاتی و شبیه‌سازی مراحل ساخت می‌تواند در شناسایی موقعیت‌های پرخطر، بررسی تداخل فعالیت‌ها و پشتیبانی از مداخلات به‌موقع تیم پروژه مؤثر باشد (Akram و همکاران، 2022).

ظرفیت‌ها   و قابلیت‌های فنی و اطلاعاتی BIM، لزوماً به معنای بهبود قطعی عملکرد مدیریت ایمنی نیست. میزان تأثیر این فناوری می‌تواند به نحوه پیاده‌سازی آن، کیفیت و به‌روزبودن اطلاعات، سطح یکپارچگی با فرایندهای اجرایی، توانایی کاربران و میزان پذیرش فناوری در سازمان‌های ساختمانی وابسته باشد(Salzano و همکاران، 2024).   ازاین‌رو، میان قابلیت بالقوه BIM  برای پشتیبانی از مدیریت ایمنی و اثربخشی واقعی آن در محیط پروژه باید تمایز قائل شد. این موضوع ضرورت بررسی نظام‌مند تأثیر به‌کارگیری BIM بر عملکرد مدیریت ایمنی را مطرح می‌کند تا مشخص شود کدام ابعاد مدیریتی از این فناوری تأثیر می‌پذیرند و چه عواملی می‌توانند میزان اثربخشی آن را تقویت یا محدود کنند.

به بیان دیگر، برای تصمیم‌گیری درباره استفاده از این فناوری، صرف اشاره به قابلیت‌هایی مانند تجسم سه‌بعدی، شبیه‌سازی یا یکپارچه‌سازی اطلاعات کافی نیست؛ بلکه لازم است تأثیر آن بر مؤلفه‌هایی نظیر کارایی بازرسی‌های ایمنی، مدیریت و دسترس‌پذیری مستندات، تبادل اطلاعات میان ذی‌نفعان، شناسایی و کنترل خطرات و پیگیری اقدامات اصلاحی بررسی شود. همچنین، بررسی موانع فنی، سازمانی و انسانی پیاده‌سازی BIM می‌تواند به تبیین تفاوت میان منافع مورد انتظار و نتایج حاصل از کاربرد عملی آن کمک کند.